Opiniecolumns en achtergrondartikelen over pesticiden, gezondheid en de strijd voor een gifvrije Betuwe.
Volg via RSSHet Convenant Gewasbescherming heeft acht deelconvenanten, 250 miljoen euro en een routekaart tot 2040. Alleen op de plek waar het reductiedoel had moeten staan, staan nog altijd puntjes. Wie ze invult, met welke nulmeting, en wie er nog aan tafel zit: daar wordt de komende maanden over beslist, ook voor de Betuwe.
Lees de columnIn Opijnen moesten vijf levensloopbestendige woningen op vijf meter van een perenboomgaard komen, achter een tijdelijk scherm van hooguit vijf jaar. Na drie jaar procederen veegde de Raad van State het plan van tafel. Sint-Michielsgestel legde vorige week vast hoe het anders kan: de spuitzone hoort op de bouwtekening, niet in de rechtszaal.
Lees de columnVolgens de Brusselse waakhond Corporate Europe Observatory staan de wensen van Bayer, CropLife en Copa-Cogeca vrijwel woord voor woord in het Europese Omnibus-pakket: onbeperkte toelatingen, drie jaar extra voor verboden middelen. De stemming is uitgesteld. Tijd om te vragen wie de tekst eigenlijk voorzegt, en wat een teler in Beesd zelf zegt.
Lees de columnBegin september liet het Ctgb drie nieuwe middelen toe voor appels en peren. Eén ervan draagt de naam van de geurdispensers waarmee Utrechtse telers al in 2007 de fruitmot in verwarring brachten, zonder iets te doden. De techniek werkt alleen als de hele straat meedoet. Precies daar kan een gemeente iets betekenen.
Lees de columnVorige week schrapte het kabinet een wetswijziging die het spuiten in de uiterwaarden kon regelen: overbodig, want overheden hebben de Omgevingswet. Diezelfde week hoorde de Eerste Kamer dat de toelating van bestrijdingsmiddelen volgens critici niet aan het voorzorgsbeginsel voldoet. Wie aan de Waal woont, weet hoe voorzorg eruitziet. Je wacht niet tot het water over de kruin loopt.
Lees de columnOp Prinsjesdag maakte het kabinet 34,2 miljoen euro extra vrij om het aanbod bestrijdingsmiddelen te verbreden. Drie dagen eerder rekende de rijksinspectie uit dat diezelfde middelen jaarlijks minstens 21.000 kilo TFA in ons milieu brengen — een stof die drinkwaterbedrijven er nauwelijks uit krijgen. Twee bedragen, twee bonnetjes, en maar één ervan wordt hardop voorgelezen.
Lees de columnEen teler in Gelderland las in het officiële register dat de bramen één dag na het spuiten geoogst mochten worden. Die regel was fout, en twee hectare oogst was op slag onverkoopbaar. De rechter kende schadevergoeding toe — omdat oogstschade telbaar is. Dat is precies wat onze schade niet is.
Lees de columnDeze week werd in Brussel opnieuw betoogd dat appeltelers geen enkel middel kunnen missen. Diezelfde week bleek dat ruim veertig mensen samen een oude fruitboerderij in Ophemert hebben gekocht, en dat een voedselbos in Acquoy zijn oogst niet meer alleen kan verwerken. Twee percelen die niemand meet.
Lees de columnEen douanier op Schiphol opende een pakketje uit China. Op de papieren stonden gebreide mutsen en truien; erin zaten zakken hondenvoer zonder brokken, gevuld met een sinds 2019 verboden schimmelmiddel. Zo kwamen we erachter dat een fruitteler er al maanden mee spoot. Zo, en niet anders.
Lees de columnIn één bakje druiven uit de NVWA-steekproeven zaten twintig verschillende bestrijdingsmiddelen — een record. Teruggeroepen werd het niet, want er zijn normen per middel en geen norm voor de combinatie. Leidse onderzoekers lieten al zien wat dat betekent voor het water in onze sloten.
Lees de columnIn een sloot tussen de brandweerkazerne en begraafplaats Lange Akker in Geldermalsen overschrijdt PFAS de norm voor irrigatiewater. De gemeente deed wat ze kon: inwoners adviseren hun moestuin niet meer met slootwater te besproeien. Ondertussen mag er gespoten worden met stoffen die tot dezelfde onafbreekbare rest vervallen — het Ctgb is klaar in 2028.
Lees de columnHet hoogste rechtscollege haalde vorige week het schimmelmiddel Pitcher van de markt: het Ctgb had het nooit mogen toelaten. Van bezwaar tot verbod duurde het zeven spuitseizoenen, waarin niemand een regel overtrad. Wie in een fruitgemeente woont, woont onder één zeef — en die zeef staat in Ede.
Lees de columnBij de boomkwekerij in Neder-Betuwe daalden de normoverschrijdingen van achttien naar vijf, één jaar na een waarschuwing van het waterschap. Meten en publiceren werkt dus. Maar het hele meetnet telt veertien punten, ze liggen allemaal in het water, en over de fruitteelt valt er volgens het rapport zelf weinig uit af te leiden.
Lees de columnZeven zakken cacaodoppen uit het tuincentrum bleken achttien bestrijdingsmiddelen te bevatten, waaronder middelen die in de Europese landbouw al jaren verboden zijn. Wie zijn tuin insectvriendelijk inricht, strooit er ongemerkt landbouwgif overheen. Voor wat u eet gelden residunormen. Voor wat u uitstrooit, niet.
Lees de columnHet RIVM en de WUR concluderen dat de gezondheidsrisico’s van spuiten naast woningen wetenschappelijk te berekenen zijn — de meetlat waar gemeenten al jaren om vragen. Het ministerie besloot die meetlat niet af te maken: te veel kennisleemten, te veel werk. In West Betuwe, waar boomgaard en achtertuin elkaar raken, is dat geen abstract besluit.
Lees de columnGisteren tekenden kabinet, gemeenten en landbouworganisaties het hoofdlijnenconvenant gewasbescherming — een document dat vooral een eind moet maken aan wat Den Haag smalend postcodebeleid noemt. Maar wie op dertig meter van een boomgaard woont, weet: uw postcode ís al beleid. De vraag is alleen wie het schrijft — Den Haag in 2040, of de raad van West Betuwe nu.
Lees de columnOp 1 juli vertelde een Friese boerenzoon in Brussel over zijn eerste zeventien jaar in het paradijs — en over de parkinson die tientallen jaren later kwam. Terwijl Brussel de toelatingsregels wil versoepelen, schrapte het kabinet het grote onderzoek naar parkinson onder agrariërs. In de Betuwse boomgaarden loopt die rekening intussen gewoon door.
Lees de columnIn menig Betuwse schuur staat een jerrycan glyfosaat met een etiket dat alles vermeldt behalve het woord kanker. Vorige week bepaalde het Amerikaanse Hooggerechtshof dat dat zo mag blijven. Een uitspraak over woorden, niet over moleculen — en een vraag die ook in West Betuwe op tafel ligt.
Lees de columnTussen het schoolplein en de boomgaard staat een hek van anderhalve meter. Het houdt een voetbal tegen, maar niet de spuitnevel die eroverheen waait of het water dat eronderdoor sijpelt. En de grens die er werkelijk toe doet — die rond het kind — is volgens de Rekenkamer nooit door iemand getrokken.
Lees de columnIn West Betuwe wordt alles geteld: kilo's fruit, hectares, liters middel. Alleen de mensen die ziek werden niet. Nu het kabinet afziet van groot gezondheidsonderzoek, is het eerste dat de zieken rond de boomgaarden systematisch optelt geen instituut voor volksgezondheid — maar een letselschadekantoor.
Lees de columnHet convenant gewasbescherming, afgetrapt in Geldermalsen, belooft een forse reductie tussen 2027 en 2040. Maar een fruitteler die dit voorjaar plant, plant al voor die horizon. Het probleem is niet de bestemming — het is dat de duurzame route vandaag nog niet rendeert.
Lees de columnBegin mei lagen er tientallen dode zwaluwen op twee locaties in Nederland. De insecticiden op hun veren waren officieel "niet schadelijk voor vogels" — maar die beoordeling gold alleen voor inname via voedsel. Dat vogels ook inademen, en dat bestrijdingsmiddelen via de lucht verplaatsen, was nooit in de toelatingsprocedure meegenomen. Een blinde vlek zo groot als een boomgaard.
Lees de columnStel dat uw buurman elke dinsdag vroeg zijn tractor start en iets spuit op het land naast uw achtertuin. U ruikt iets, sluit het raam, vraagt de kinderen binnen te blijven. En dan: niets. Geen kennisgeving, geen registratie, geen openbaar document. Dit is geen hypothetische situatie. Het is de dagelijkse werkelijkheid voor duizenden bewoners in West Betuwe.
Lees de columnOp de Nature-cover van april stond geen ijsbeer en geen koraalrif. Er stond aarde — Europese bodem, in zo'n zeventig procent van de monsters vervuild met pesticideresiduen. Onder onze boomgaarden in West Betuwe leeft de vergeten helft van de biodiversiteit, en zij sterft sneller dan boven de grond.
Lees de columnU draait de kraan open en verwacht schoon water. Maar drinkwater begint als rivierwater — hetzelfde water dat langs de fruitpercelen van West Betuwe stroomt. In Nederland werden 156 pesticiden aangetroffen in de innamepunten voor drinkwater. En in Brussel wordt nu gesloopt wat ons daartegen beschermde.
Lees de columnWesterveld stelde een lelievrije zone in; in West Betuwe is vijftig meter nog maar een uitgangspunt. Waarom doen wij minder dan andere plattelandsgemeenten?
Lees de columnDe coalitieonderhandelingen in West Betuwe zijn begonnen. Dit is het moment om te eisen dat spuitvrije zones, biologische stimulering en een meetprogramma in het coalitieakkoord komen. Niet morgen — nu.
Lees de columnTerwijl we staan te kijken naar de pesticide-discussie, sluimert een groter gevaar in de ondergrond. PFAS — de eeuwige chemicaliën — zitten ook in bestrijdingsmiddelen die in de fruitteelt worden gebruikt. En niemand heeft het erover.
Lees de columnDe Raad van State oordeelde dat een toelating van het Ctgb geen vrijbrief is als schade niet is uitgesloten. Dus waarom blijft West Betuwe stil? Een column over de kloof tussen juridische ruimte en politieke moed.
Lees de column