In menig schuur langs de Betuwse fruitpaden staat hij op een plank: een jerrycan met een groen-wit etiket, glyfosaat, in de volksmond Roundup. Op dat etiket staat een dosering, een pictogram, een gebruiksaanwijzing. Wat er niet op staat, is het woord kanker. En sinds vorige week is dat, aan de andere kant van de oceaan, geen toeval meer maar recht.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof bepaalde op 25 juni dat fabrikant Bayer niet langer via deelstaatrechtszaken gedwongen kan worden een kankerwaarschuwing op het etiket te zetten [1]. Zolang de federale milieudienst EPA glyfosaat veilig acht, weegt de federale wet zwaarder dan de claim van een individuele gebruiker — zeven rechters voor, twee tegen [2]. Een man met kanker die stelde jarenlang met het middel te hebben gewerkt, ving bot. De sticker blijft zoals hij is.

Wat een etiket wel en niet mag zeggen

Een etiket is een klein document met grote pretenties. Het zegt: dit is wat u moet weten. Maar het zwijgt net zo hard over wat het niet zegt. Over glyfosaat lopen de oordelen al tien jaar uiteen. Het kankeronderzoeksinstituut van de Wereldgezondheidsorganisatie, IARC, noemde de stof in 2015 waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens [3]. Europese toezichthouders kwamen tot een andere conclusie: het Europees Agentschap voor chemische stoffen classificeerde glyfosaat niet als kankerverwekkend, en de Europese Commissie verlengde de toelating in november 2023 met tien jaar, tot 15 december 2033 [4].

Twee gezaghebbende instituten, een molecuul, tegengestelde etiketten. Dat is geen detail voor juristen. Het is de kern: het etiket vertelt u niet dat de wetenschap verdeeld is. Het vertelt u wat de toezichthouder heeft besloten dat u mag lezen.

Een uitspraak over woorden, niet over moleculen

Hier schuilt de stille truc van vorige week. Het Hooggerechtshof heeft niet geoordeeld dat glyfosaat veilig is. Het heeft geoordeeld wie er over het etiket gaat. Dat is een uitspraak over woorden, niet over moleculen. De stof in de jerrycan is geen milligram anders geworden; alleen de zin die eromheen gedrukt mag worden, is dichtgetimmerd.

En toch werkt zo'n uitspraak door tot in de schuur. Bayer betaalde sinds 2018 al meer dan tien miljard dollar aan schikkingen aan mensen die stelden ziek te zijn geworden [1]. Die stroom rechtszaken droogt nu op. Wie gelooft dat een bedrijf tien miljard uitgeeft aan iets wat het volstrekt onschuldig acht, mag de hand opsteken. De rest van ons kijkt naar het etiket en vraagt zich af wat er niet op staat.

Van de sticker naar de sloot

West Betuwe is geen deelstaat en dit is geen rechtszaak. Maar de vraag die het etiket oproept, ligt hier net zo goed op tafel. De Gezondheidsraad adviseerde al in 2020 om de blootstelling van omwonenden uit voorzorg zoveel mogelijk te beperken; het RIVM onderzoekt of mensen die naast landbouwpercelen wonen vaker Parkinson of lymfeklierkanker krijgen [5]. Dat onderzoek is nog niet af — en "nog niet bewezen" is iets anders dan "bewezen veilig". Ondertussen waarschuwde de NVWA dit voorjaar ruim 2.400 Nederlanders die illegale bestrijdingsmiddelen online hadden gekocht [6]: een teken van hoe gewoon de jerrycan in de schuur is geworden.

De gemeente is dit halfjaar een verkenning gestart naar de toekomst van de fruitteelt — ecologisch en economisch [7]. Dat is precies het moment om niet op het etiket te wachten. Drie dingen kan de raad concreet vragen: een openbaar register van wat er waar wordt gespoten, zodat een ouder kan opzoeken wat er langs het schoolpad neerdaalt; ruimere spuitvrije afstanden bij woningen en scholen dan de vrijblijvende vijftig meter; en een echt budget voor telers die willen omschakelen, want zonder geld blijft "duurzaam" ook maar een woord op een sticker.

Het Hooggerechtshof heeft besloten dat de fles mag zwijgen. Wij hoeven dat niet.