Wat zegt de wetenschap?

Het RIVM concludeert dat omwonenden van landbouwpercelen aantoonbaar worden blootgesteld aan bestrijdingsmiddelen via lucht, bodem en water. Kinderen en zwangere vrouwen lopen een verhoogd risico. Het rapport onderbouwt de noodzaak van bufferzones en aanvullende beschermingsmaatregelen voor kwetsbare groepen.

De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat jaarlijks 385 miljoen mensen acuut worden vergiftigd door pesticiden. Chronische blootstelling aan zelfs lage doses wordt gelinkt aan kanker, neurologische aandoeningen, hormoonverstoring en ontwikkelingsschade bij kinderen.

De Gezondheidsraad concludeert dat omwonenden van landbouwpercelen gezondheidsrisico's lopen door blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Het advies beveelt een spuitvrije bufferzone aan langs woningen en gevoelige bestemmingen. Het meest invloedrijke Nederlandse rapport over dit onderwerp.

In dit eerdere advies concludeert de Gezondheidsraad dat er aanwijzingen zijn voor gezondheidsschade bij mensen die in de buurt van intensief bespoten landbouwpercelen wonen. Het luidde de alarmbel die in 2019 leidde tot concrete bufferzone-aanbevelingen.

Met een ruimtelijk Bayesiaans model en gegevens van 158.072 kankerpatiënten in Peru toonden onderzoekers aan dat blootstelling aan pesticidemengsels statistisch robuust samenhangt met de incidentie van meerdere kankertypen — met relatieve risico's tot 9,4 in de zwaarst belaste regio's. Transcriptomisch onderzoek aan leverweefsel bevestigt een niet-genotoxisch werkingsmechanisme.

De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) analyseerde ruim 100.000 voedselmonsters uit EU-landen. In 2022 bevatte 96% van alle monsters residuen onder de wettelijke grenswaarden, maar in meerdere producten werden residuen van meerdere middelen tegelijk aangetroffen (cocktaileffect). EFSA waarschuwt voor cumulatieve gezondheidsrisico's.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de WHO, classificeerde glyfosaat als "waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen" (Groep 2A). De classificatie is gebaseerd op epidemiologisch onderzoek dat een verband aantoont met non-Hodgkin lymfoom. Glyfosaat wordt ook in de Betuwe bij fruitteelt gebruikt.

Pesticide Action Network Europe brengt wetenschappelijk bewijs samen over de gezondheidskosten van pesticidenblootstelling in Europa. De publicatie koppelt epidemiologische data aan economische kosten van gezondheidszorg en arbeidsongeschiktheid.

Bij alle negen innamepunten voor drinkwater uit oppervlaktewater werden 156 verschillende pesticiden of hun afbraakproducten gevonden boven de wettelijke norm. Voor grondwater is de situatie vergelijkbaar verontrustend: residuen bij 40% van de winningen, bij de helft daarvan boven de norm.

De interactieve atlas brengt het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de Nederlandse landbouw in kaart per gemeente, teelt en middel. De data laat zien dat fruitteeltgebieden zoals de Betuwe tot de zwaarst bespoten regio's van Nederland behoren.

Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert dat Nederland internationaal gezien een extreem hoge pesticidenbelasting van oppervlaktewater kent. De biodiversiteit in agrarische gebieden staat zwaar onder druk, mede als gevolg van bestrijdingsmiddelen.

Deze baanbrekende studie toonde aan dat de totale biomassa van vliegende insecten in beschermde natuurgebieden in Duitsland in 27 jaar met meer dan 75% is afgenomen. Intensieve landbouw en pesticidengebruik worden als voornaamste oorzaken aangemerkt.

Wageningen University publiceerde meerdere studies over de effecten van neonicotinoïde pesticiden op bijen, hommels en andere bestuivers. Onderzoeken tonen aan dat zelfs sub-letale doses het navigatievermogen, de reproductie en het immuunsysteem van bijen aantasten.

Gepubliceerd in Science, analyseert deze studie de gecombineerde stressfactoren die leiden tot de achteruitgang van bijen wereldwijd. Pesticiden — met name neonicotinoïden — worden geïdentificeerd als een van de drie hoofdfactoren. Meer dan 2.000 keer geciteerd.

De Europese Commissie presenteerde haar ambitieuze strategie om het pesticidengebruik in de EU met 50% te verminderen vóór 2030, en het gebruik van de meest gevaarlijke middelen met 50% terug te brengen. Mede gebaseerd op uitgebreid wetenschappelijk bewijs over schadelijke effecten.