Wat doen andere gemeenten tegen pesticiden? Het korte antwoord: veel. Lochem, Alphen-Chaam, Westerveld, Westerkwartier; daarboven de provincie Gelderland en de Europese Unie. Allemaal in beweging — en geen van hen wacht op West Betuwe.
Lochem: het burgerinitiatief dat werkte
In Lochem organiseerden omwonenden zich in een burgerinitiatief dat uitmondde in spuitvrije zones rond woningen, scholen en speelplaatsen. Geen abstracte beleidsnota, maar een concreet voorstel, opgesteld door bewoners die met hun buren in gesprek gingen en hun plan aan de raad voorlegden.[1] De raad nam het over. Sindsdien heeft Lochem wat West Betuwe nog moet zien te bereiken: een vastgelegd gemeentelijk beleid dat omwonenden beschermt tegen ongecontroleerde bespuitingen.
Alphen-Chaam: verleiden in plaats van verbieden
Alphen-Chaam in Noord-Brabant koos een andere route. Geen verbod, maar een stimuleringsbeleid voor duurzame landbouw. In samenwerking met regionale natuurorganisaties worden telers ondersteund bij de overstap naar biologische of laag-pesticide-teelt: met subsidies, met advies en met een gegarandeerde afzetmarkt voor deelnemende bedrijven.[2] Geen verbod dus, maar een alternatief. En dat alternatief blijkt te werken.
Westerveld: de landelijke voorloper
Gemeente Westerveld in Drenthe geldt inmiddels als landelijk voorbeeld voor biologische landbouw. Geen loze beloften, maar afrekenbare doelen: reductie van het pesticidegebruik, ondersteuning van omschakelende telers, en een openbaar register van bespoten percelen.[3] Westerveld is niet de rijkste of de grootste gemeente van Nederland. Het is een plattelandsgemeente met dezelfde afwegingen als West Betuwe — en zij koos ervoor om door te pakken.
De VNG-motie: 86 procent is geen marge
De VNG-motie voor gemeentelijk pesticidebeleid kreeg in 2025 de steun van 86 procent van de deelnemende gemeenten.[4] Dat is geen marginaal geluid; dat is breed nationaal draagvlak. Onder de voorstemmers bevonden zich Zaltbommel, Tiel en Culemborg — de directe buren van West Betuwe. Collega-gemeenten met dezelfde landbouwstructuur en dezelfde belangen, die desondanks dezelfde richting kozen.
West Betuwe zelf: vijftig meter sinds 2021
Hier wordt het verhaal wrang. West Betuwe kende in 2021 al een informele spuitzone van vijftig meter rond woonkernen, scholen en speelplaatsen — een van de eerste in Gelderland, en op papier ambitieus.[5] Maar die afspraak werd nooit verankerd in gemeentelijk beleid, nooit openbaar gemaakt en nooit gehandhaafd. Zij ligt sindsdien in een la. Ondertussen gingen de buren verder: strengere zones, actieve stimuleringsregelingen, openbare registers.
Het komende coalitieakkoord biedt de gelegenheid om die vijftig meter uit de la te halen — om te formaliseren, te publiceren en te handhaven wat ooit informeel begon. Wat onverplicht was, kan bindend worden.
Gelderland en Europa: de richting staat vast
De provincie Gelderland kondigde voor 2025 een verbod op glyfosaat aan: een van de eerste provinciale verboden in Nederland.[6] West Betuwe valt onder die provincie. Wie afwacht, wordt door de stroom meegevoerd; wie vooruit kijkt, kan zelf bepalen waar hij uitstapt.
Op nog grotere schaal werkt de Europese Farm to Fork-strategie aan een bindende reductie van het pesticidegebruik en de bijbehorende risico's met vijftig procent vóór 2030.[7] Geen aanbeveling, maar wetgeving in wording. De vraag is niet óf die komt, maar hoe West Betuwe zich erop voorbereidt.
De vraag aan de raad
Aan het einde van dit verhaal rest één vraag — niet aan ons, maar aan de raadsleden van West Betuwe. Waarom doen wij minder dan Westerveld? Minder dan Alphen-Chaam? Minder dan Zaltbommel of Culemborg? «Wij zijn een landbouwgemeente» kan geen antwoord zijn, want Westerveld en Alphen-Chaam zijn dat ook.
Het coalitieakkoord wordt op dit moment geschreven. Het is een eenmalige kans om vast te leggen wat eerder al was begonnen. Het sjabloon ligt klaar, de voorbeelden zijn er. Wat West Betuwe nog nodig heeft, is de moed om mee te doen.
En als die moed ontbreekt, dan willen wij graag weten waarom.
Wat u kunt doen: stuur deze week een bericht aan uw raadslid. Vraag of het coalitieakkoord pesticidenbeleid bevat. Vraag waar de vijftig-meter-zone uit 2021 is gebleven. Vraag waarom die nog altijd in een la ligt. Houd hen aan hun woord — daarvoor zijn zij gekozen.