De informatieronde is voorbij. Informateur Dion Markink heeft zijn aanbevelingen ingediend, en de formele coalitieonderhandelingen in West Betuwe zijn begonnen.[1] Ergens in een vergaderzaal worden op dit moment de teksten geschreven die voor de komende vier jaar het lokale beleid bepalen. Over wegen, over wonen, over sport en cultuur.

En — als het aan ons ligt — over pesticiden.

Dit is geen dreigement, maar een nuchtere vaststelling: coalitieakkoorden worden eens in de vier jaar geschreven. Wie nu zwijgt, wacht vier jaar op de volgende kans. En die vier jaar tellen, in liters gespoten middel, in blootstellingsuren, in de gezondheid van kinderen die opgroeien langs de boomgaarden en bollenvelden van West Betuwe.

Wat de verkiezingen lieten zien

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart legden wij alle tien deelnemende partijen langs onze Stemwijzer. De uitkomsten waren ontnuchterend, maar niet hopeloos. Een handvol partijen toonde zich bereid om concrete maatregelen te steunen: spuitvrije bufferzones rond woonkernen, verplichte notificatie aan omwonenden, stimulering van biologische teelt. Andere partijen zwegen, ontweken de vraag, of antwoordden in formuleringen waarmee zij zich nergens aan bonden.

Nu diezelfde partijen aan de onderhandelingstafel zitten, is dit het moment hen te herinneren aan wat zij vóór de verkiezingen hebben gezegd. Verkiezingsbeloften zijn geen contracten, maar zij zijn evenmin wegwerpverpakking. Wie zich destijds uitsprak voor gezonder pesticidebeleid, heeft nu de gelegenheid — en de verantwoordelijkheid — om dat in het akkoord te verankeren.

Drie concrete eisen

Wij vragen geen revolutie. Wij vragen om uitvoerbare, juridisch houdbare maatregelen die gemeenten allang bevoegd zijn te nemen.[2] Drie punten, elk realistisch en elk met direct effect.

1. Spuitvrije zones van minimaal vijftig meter rond woonkernen, scholen en speelplaatsen. Geen utopie, maar een minimumstandaard. Onderzoek van het RIVM laat zien dat drift van bestrijdingsmiddelen zich bij wind over tientallen meters verspreidt.[3] Kinderen die spelen in een schooltuin op dertig meter van een bespoten perceel, ademen mee. Dat hoeft niet. Een bufferzone van vijftig meter is een eerste, haalbare stap.

2. Een stimuleringsregeling voor biologische teelt. De biologische fruitteelt in Nederland groeit gestaag, maar telers die willen omschakelen staan er vaak alleen voor. Een gemeentelijk omschakelingsfonds — al is het bescheiden van omvang — stuurt een helder signaal: West Betuwe staat naast de boer die de transitie wil maken. Dat is geen aanval op de sector, maar een investering in de toekomst ervan.

3. Een meetprogramma voor pesticiden in water en bodem, met openbare rapportage. We weten verrassend weinig over wat er precies in West Betuwe wordt gespoten, en in welke concentraties die middelen in het oppervlaktewater terechtkomen. Transparantie is de basis van beleid; wie niet meet, kan niet sturen.

Andere gemeenten doen het al

West Betuwe hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Gemeente Westerveld in Drenthe stelde een lelievrije zone rond woonkernen in — een besluit dat aanvankelijk weerstand opriep vanuit de sector, maar juridisch standhield en inmiddels als voorbeeld wordt aangehaald.[4] Alphen-Chaam in Noord-Brabant werkt aan een lokale stimuleringsregeling voor biologische teelt, in samenwerking met regionale natuurorganisaties. Teylingen in Zuid-Holland publiceerde een openbaar register van bespoten percelen binnen de gemeentegrenzen.

Dit zijn geen grote, rijke gemeenten met een overvloed aan ambtenaren en budget. Dit zijn gemeenten met dezelfde afwegingen als West Betuwe, die desondanks kozen voor stappen vooruit. Wat zij konden, kan West Betuwe ook.

Het argument «wij zijn een landbouwgemeente» is geen verklaring voor passiviteit; het is juist een reden voor leiderschap. Niemand kent de spanning tussen teeltbelang en leefomgeving beter dan wij. En niemand kan die spanning beter vertalen in werkend beleid dan een gemeenteraad die haar eigen streek kent.

Wat u nu kunt doen

De onderhandelingen zijn niet openbaar. Raadsleden die niet aan tafel zitten, hebben beperkte invloed op wat erin komt te staan. Maar inwoners hebben altijd invloed — mits zij van zich laten horen.

Stuur deze week een bericht aan uw raadslid. Niet boos, niet aanvallend, maar helder: u wilt dat pesticidebeleid in het coalitieakkoord komt. Vraag wat zij doen om dat te bereiken. Vraag om een terugkoppeling. Houd hen verantwoordelijk — daarvoor zijn zij gekozen.

De contactgegevens van alle West Betuwse raadsleden staan op de gemeentelijke website. Vijf minuten van uw tijd, vier jaar effect.

Het akkoord wordt nu geschreven. De inkt is nog niet droog. Wie nu zwijgt, draagt straks vier jaar lang de gevolgen.