Wie ooit een dorpsuitvoering heeft bezocht, kent het hokje. Een halfronde kap aan de voorrand van het toneel, vanuit de zaal nauwelijks te zien. Daarin zit de souffleur, met het tekstboek op schoot. Stokt een speler, dan fluistert hij de zin voor. Het publiek hoort alleen de acteur. Pas als de souffleur te hard fluistert, draaien de hoofden naar het hokje.

Vorige week fluisterde iemand te hard. De Brusselse lobbywaakhond Corporate Europe Observatory (CEO) legde het Europese Omnibus-pakket voor voedsel- en diervoederveiligheid naast lobbystukken van Bayer, BASF, brancheclub CropLife Europe en de Europese landbouwkoepel Copa-Cogeca. De conclusie van CEO: hun wensen staan er vrijwel woord voor woord in, zowel in het voorstel van de Europese Commissie als in amendementen van Europarlementariërs [1].

Wat er in het tekstboek staat

Het pakket heet een vereenvoudiging. In de praktijk raakt het de kern van hoe Europa met bestrijdingsmiddelen omgaat. Nu wordt een werkzame stof elke tien tot vijftien jaar opnieuw beoordeeld, met de wetenschap van dat moment. Het voorstel maakt toelatingen standaard onbeperkt. Volgens een analyse waar het Pesticide Action Network (PAN) Europe naar verwijst, zouden 49 synthetische stoffen per 1 januari 2027 automatisch zo'n onbeperkte toelating kunnen krijgen, glyfosaat en enkele PFAS-middelen inbegrepen [3]. Middelen die om gezondheids- of milieuredenen worden verboden, mogen bovendien tot drie jaar langer op de markt blijven als er 'geen alternatief' is.

Dat zijn precies de regels die CEO terugvindt in de lobbystukken. Onbeperkte toelatingen waren een wens van Bayer en Copa-Cogeca, besproken in overleggen met het directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Commissie, overleggen waar maatschappelijke organisaties volgens CEO buiten bleven. De twee rapporteurs in het Parlement, Herbert Dorfmann (EVP) en Michele Picaro (ECR), willen nog een stap verder: onbeperkte toelating ook voor de kant-en-klare middelen die lidstaten zelf toelaten, en een opgebruiktermijn van standaard drie jaar. Ook dat stond eerder op het verlanglijstje van CropLife en Bayer [1].

Nu moet je eerlijk zijn: het is een waakhond die dit beweert, geen rechter. En lobbyen is geen misdaad. Wie wetten maakt, hoort te luisteren naar wie ermee moet werken, en de huidige toelating is ook voor groenere middelen traag. Maar juist daar wringt het. Dezelfde lobby die roept 'geen verbod zonder alternatief', verzet zich volgens CEO tegen een voorrangsbehandeling voor biologische bestrijders. Dat zijn nu net de alternatieven [1].

Een speler die zijn eigen tekst kent

In Beesd plukken de broers Jan en Arno Kroeze sinds eind augustus appels en peren, op een bedrijf dat al zo'n zeventig jaar in de familie is. In Het Kontakt vertelden ze over meer rupsen- en luizenschade dan een paar jaar terug, over hagel die het ene perceel trof en het perceel een kilometer verderop nauwelijks, over consumenten die alleen gaaf fruit willen. En Jan zei iets wat je in geen Brusselse lobbynota leest: "Ik ben er voorstander van om op een andere manier te gaan telen" [4].

Copa-Cogeca spreekt in Brussel namens de Europese boeren. Maar wie in Beesd luistert, hoort geen roep om eeuwige toelatingen. Je hoort een teler met rupsen, droogte en een markt die alles tegelijk eist, en die toch vooruitkijkt. Wat hem helpt, is een snellere weg voor alternatieven en een eerlijke prijs voor fruit met een plekje. Niet dat een middel dat al verboden is, nog drie seizoenen in de schuur mag blijven staan. De souffleur fluistert, maar niet per se de tekst van de speler.

Het doek is nog niet gevallen

Er is tijd. Ruim vijfhonderd wetenschappers en artsen, bijeengebracht door de Leidse ecotoxicoloog Martina Vijver, vroegen het Europees Parlement in september eerst een onafhankelijke effectbeoordeling te laten maken. De stemming die voor 5 oktober gepland stond, is voor onbepaalde tijd uitgesteld [2]. CEO wijst erop dat de Commissie zo'n beoordeling nooit liet uitvoeren [1]. Een pakket dat tien Europese voedselwetten tegelijk wijzigt, zonder dat iemand heeft doorgerekend wat het betekent voor drinkwater en gezondheid: dat is een première zonder generale repetitie.

Wat kunnen we hier in West Betuwe doen? Drie dingen, en geen ervan kost meer dan een avond.

Schrijf eerst de Nederlandse Europarlementariërs in de milieu- en de landbouwcommissie. Vraag één ding: steun het verzoek om een onafhankelijke effectbeoordeling vóór er gestemd wordt. Vraag daarnaast onze gemeenteraad om in een motie uit te spreken dat het kabinet in de Raad van de EU geen onbeperkte toelatingen steunt. De raad heeft geen stem in Brussel, wel in Den Haag, en een gemeente die tussen de boomgaarden ligt, mag zeggen wat dit voor haar inwoners betekent. En zoek zelf in het EU-transparantieregister op welke organisaties over dit dossier bij de Eurocommissarissen aanschoven. Het staat er. Je moet alleen willen kijken.

In het theater weet iedereen dat er een souffleur is, en dat is geen schande. Het wordt pas een probleem als hij de hele voorstelling speelt en de acteurs alleen nog hun lippen bewegen. Binnenkort gaat het doek weer op. Dan horen we wie de tekst uitspreekt: de gekozen volksvertegenwoordiger, of wie er in het hokje zit.